Dr. F. Vermander - Dr. F. Campaert - Dr. E. Vermander

Dermatologie Knokke / Blankenberge

Psoriasis

 

Deze informatie vervangt in geen enkel geval een consultatie bij een arts.  Deze folder is bedoeld om u extra informatie over uw ziekte aan te reiken.

 

1. Wat is psoriasis?

Psoriasis is een chronische (langdurige), niet besmettelijke huidziekte, waarbij erfelijke factoren een belangrijke rol spelen.  Psoriasis kan niet definitief genezen worden.  Met de huidige beschikbare behandelingen kunnen we de aandoening wel onderdrukken zodat de meeste patiënten zo goed als letselvrij zijn.
Bij psoriasis treedt er een inflammatie (ontsteking) en een storing op in de “rijping” (keratinisatie) van de huidcellen (keratinocyten) op. Het rijpingsproces van normale huidcellen duurt ongeveer 28 dagen. Bij psoriasis is dit proces ingekort tot 3 à 4 dagen. Door deze ontsteking en snelle deling van de keratinocyten ontstaan er scherp begrensde, rode, schilferende plaques (verheven plekken).  Psoriasis kan zich overal manifesteren maar de plaques komen vooral voor op de behaarde hoofdhuid, de ellebogen, de knieën en in de navel.
Ellebogen en knieën staan vaak bloot aan wrijving, waardoor psoriasis uitgelokt wordt.  Dit proces, waarbij wrijving of verwonding psoriasis uitlokt wordt het “Koebner” fenomeen genoemd.
Psoriasis kan op elke leeftijd voorkomen.  De eerst symptomen manifesteren zich vooral tijdens de vroege volwassenheid (20-30 jaar) en tussen de leeftijd van 50 en 60 jaar.

 

                                                                                                                                                                                                                                                      
 

1.1. Erfelijkheid

Als een familielid aan psoriasis lijdt, stijgt het risico om deze ziekte te ontwikkelen.  Als beide ouders psoriasis hebben, heeft men 41% kans om ooit deze aandoening te vertonen.  Dit risico daalt naar 14% wanneer er slechts één ouder aangetast is en naar 6% wanneer er een broer of zus aan de ziekte lijdt.  Een studie bij 141 eeneiige tweelingen waarvan één lid aan psoriasis leed, toonde aan dat in 82 gevallen ook het andere lid  psoriasis ontwikkelde.  Hieruit kunnen we concluderen dat erfelijkheid een belangrijke, maar niet de enige factor is in het ontstaan van psoriasis.  Er waren in deze studie immers 59 tweelingen waarvan het andere lid geen psoriasis ontwikkelde.

1.2. Verergerende  factoren

 Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat roken, alcoholgebruik, en zwaarlijvigheid gelinkt zijn aan psoriasis. Dit betekent zeker niet dat alle patiënten met psoriasis roken of drinken! Veel patiënten hebben immers een zeer sterke genetische aanleg, waardoor ze ook zonder roken, alcoholgebruik of zwaarlijvigheid  psoriasis letsels ontwikkelen.  Het is wel vaak zo dat wanneer patiënten die inderdaad veel roken en/of drinken, hun levensstijl aanpassen, de ernst van de psoriasis vermindert of beter reageert of de behandeling.
Keelinfecties, veroorzaakt door streptokokken (bepaalde soort bacteriën), kunnen een opstoot van psoriasis uitlokken of de ziekte verergeren.  Recent wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat psoriasispatiënten vaker keelinfecties hebben en dat bij sommige van de patiënten, wanneer ze ook vergrote amandelen hebben, er verbetering optreedt na het wegnemen van deze amandelen (tonsillectomie).

1.3. Psoriasis artritis

Psoriasis patiënten hebben een verhoogd risico op psoriasis artritis.  Bij psoriasis artritis ontstaat er een auto-immune, ontstekingsreactie voornamelijk van de kleine gewrichten.  Dit betekent dat het immuunsysteem van de patiënt zich tegen lichaamseigen eiwitten in deze gewrichten richt.  Hierdoor ontstaat er roodheid en zwelling van het gewricht.  Typisch voor psoriasis artritis is het ontstaan van een worstvinger (dactylitis).   Artritis leidt, indien onbehandeld, tot een destructie (kapot gaan) van het gewricht.  Artritis komt voor bij 5 tot 30% van de patiënten.  Patiënten met psoriasisaantasting van de nagels (zie infra)  hebben een verhoogd risico op artritis.  In een kleine minderheid van de patiënten ontstaat de artritis voordat de huidletsels verschijnen.

 

2. Verschillende vormen van psoriasis
 

2.1. Klassieke psoriasis of plaque psoriasis

Deze vorm wordt gekenmerkt door  grote, scherp begrensde, rode, schilferende, verheven vlekken die voornamelijk voorkomen op de knieën, ellebogen, de behaarde hoofdhuid, op de billen en in de navel.

2.2 Psoriasis guttata (druppelpsoriasis)

Bij psoriasis guttata (guttata= Latijn voor druppelvormig) zien we talrijke, kleine, druppelvormige, rode schilferende plekken verspreid over het lichaam.  Psoriasis guttata wordt frequent voorafgegaan/veroorzaakt door een keelinfectie met streptokokken.  Deze vorm van psoriasis kan spontaan volledig verdwijnen of evolueren naar de meer chronische plaque psoriasis.

2.3. Psoriasis inversa

Psoriasis inversa betekent dat de huidplooien aangetast zijn.  Psoriasis inversa komt voornamelijk voor in de liesplooien, de bilplooien en bij vrouwen onder de borsten. Door de wrijving zijn er geen schilfers maar zien we enkel, scherp begrensde, rode vlekken in de plooien.  Soms is er surinfectie (bijbesmetting) door gisten (voornamelijk candida albicans).

2.4. Palmoplantaire psoriasis

Wanneer psoriasis op de handpalmen en voetzolen voorkomt spreken we over palmoplantaire psoriasis. Deze letsels kunnen eruit zien als de klassieke psoriasis letsels.  Sommige patiënten vertonen echter letsels die bestaan uit talrijke, afzonderlijke pustels (puisten).  Deze vorm heet palmoplantaire pustulosa, komt vaker voor bij vrouwen en is zeer sterk gelinkt aan roken.  De overgrote meerderheid van de patiënten met palmoplantaire pustulosa rookt immers.  Jammer genoeg verdwijnt de ziekte niet spontaan, wanneer de patiënt stopt met roken.  Na rookstop zien we wel een beter effect van de behandeling.  Recent wetenschappelijk onderzoek toont aan dat bij sommige patiënten met vergrote tonsillen (amandelen) een spectaculaire verbetering tot zelfs volledige genezing optreedt na het weghalen van de tonsillen.  Verder onderzoek is nodig om deze eerste resultaten te bevestigen.

2.5. Nagelafwijkingen bij psoriasis.

Sommige psoriasis patiënten vertonen typische nagelafwijkingen.  Wanneer de nagels aangetast zijn heeft de patiënt een groter risico op het ontwikkelen van artritis (zie supra)
Gekende nagelafwijkingen zijn pitting (putjes in de nagelplaat), ontstaan van een brokkelige nagelplaat (dystrofie), loskomen van de nagelplaat (onycholyse), bruinrode verkleuring onder de nagelplaat (olievlekken) en het ontstaan van brokkelig materiaal onder de nagelplaat (subunguale hyperkeratose).

 

 

3. Behandelingen voor psoriasis

3.1. Lokale behandelingen

Beperkte psoriasis wordt bij voorkeur behandeld met crèmes of zalven op basis van cortisone, salicylzuur, of vitamine D-afgeleiden.  Deze lokale behandelingen hebben als voordeel dat er geen belasting is voor de nieren, de lever (i.t.t. systemische behandeling).

3.2. lichtbehandeling

Bij uitgebreide vormen van psoriasis of wanneer er onvoldoende effect is van de lokale behandeling wordt er vervolgens geopteerd voor een lichtbehandeling met UVB of PUVA  (zie ook rubriek behandelingen => lichtbehandeling).  UVB en PUVA zorgen voor een onderdrukking van de ontsteking (inflammatie).  Het volledige lichaam, met uitzondering van de genitaliën, wordt belicht zodat ook opkomende of beginnende letsels behandeld worden.
De golflengte van de UVB stralen is korter dan de golflengte van PUVA stralen.  Dit maakt dat de PUVA stralen dieper in de huid doordringen en zeker bij letsels met een dikke schilferkraag een beter therapeutische resultaat geven.  Om de huid “gevoelig” te maken voor UVA dient de patiënt psoralenen ( P in PUVA staat voor psoralenen)  in pilvorm dertig minuten voor de belichting in te nemen.  Sommige patiënten kunnen zich wat misselijk voelen door deze medicijnen.  Een goede zonbescherming (zonnecrème en zonnebril) tot 8 uur na inname is essentieel omdat ook de gevoeligheid voor het zonlicht sterk toeneemt.  Voor de belichting met UVB is geen voorafgaande medicatie nodig waardoor deze behandeling beter verdragen wordt.  Daar UVB minder diep in de huid doordringt zou het minder schadelijk zijn voor de huid op lange termijn.

3.3. medicatie

Wanneer er onvoldoende effect is van lokale behandelingen en van lichtbehandeling of wanneer de patiënt snel hervalt na een lichtbehandeling kan een behandeling met medicatie aangewezen zijn.
In België beschikken we over methotrexaat (Ledertrexate®), ciclosporine (Neoral®) en acitretine (Neo-Tigason®).

Acitretine (Neo-Tigason®) is een vitamine-A-zuur-derivaat en werkt voornamelijk in op de keratinisatie (verhoorning van de huidcellen).  Acitretine onderdrukt het immuunsysteem niet. Wanneer acitretine voorgeschreven wordt zal uw arts voor de start van de behandeling en regelmatig tijdens de behandeling, de leverwaarden, de triglyceriden (vetzuren) en de cholesterol in het bloed controleren.  Acitretine is zeer teratogeen.  Dit betekent dat het bijzonder schadelijk is voor het ongeboren kind. Daardoor is het verplicht dat vrouwen onder deze behandeling de pil nemen of een spiraaltje hebben en dit tot minstens 2 jaar na de laatste inname van acitretine! 
Acitretine heeft geen effect op de spermatogenese en is dus steeds veilig voor mannen met een kinderwens.

Methotrexaat (Ledertrexate®en ciclosporine (Neoral®) beïnvloeden beiden het immuunsysteem, waardoor het ontstekingsproces in de huid onderdrukt wordt.
Methotrexaat wordt afgebroken door de lever.  Uw arts zal wanneer u deze behandeling volgt regelmatig  de leverwaarden en het aantal rode en witte bloedcellen controleren.  Methotrexaat mag niet ingenomen worden tijdens de zwangerschap en de borstvoeding.  Ook mannen met een kinderwens mogen geen methotrexaat innemen, daar methotrexaat een effect heeft op de spermatogenese (aanmaak van spermacellen).

Ciclosporine (Neoral®) werkt nog meer dan methotrexaat immuunsuppressief  (onderdrukking van het immuunsysteem).  Ciclosporine is wanneer het lange tijd gegeven wordt schadelijk voor de nieren. Daarom zal uw arts regelmatig de werking van de nieren controleren door het creatinine gehalte in het bloed te bepalen.   Ciclosporine kan hypertensie (hoge bloeddruk) veroorzaken.  Daarom is een regelmatige bloeddrukcontrole aangewezen.  Ciclosporine werkt zeer snel en is bijgevolg geschikt om een ernstige psoriasis snel onder controle te krijgen.  De behandeling duurt maximaal ongeveer zes maanden.

De nieuwste klasse medicijnen in de behandeling van psoriasis zijn de zogenaamde “biologicals”.
De eerste klasse biologicals blokkeert of vermindert het effect van tumor necrosis factor-α (TNF-α).  TNF-α wordt door het lichaam zelf aangemaakt tijdens ontstekingsprocessen.  De drie beschikbare medicijnen in de dermatologie die TNF-α blokkeren zijn: etanercept (Enbrel®), adalimumab (Humira®) en infliximab (Remicade®).
Etanercept is een receptor die het TNF-α “vangt”. De patiënt dient zichzelf elke week te injecteren.  Etanercept werkt trager dan adalimumab en infliximab, maar zou volgens sommige publicaties iets veiliger zijn op lange termijn omdat het slechts een deel van het TNF-α blokkeert.
Adalimumab (Humira®) en infliximab (Remicade®) zijn twee monoklonale antilichamen.  “Monoklonaal” betekent dat de antilichamen allemaal identiek zijn en gericht zijn tegen hetzelfde eiwit.  Adalimumab en infliximab binden het TNF-α definitief en hebben daardoor sneller effect en zijn iets werkzamer dan etanercept. 
Adalimumab dient om de twee weken toegediend te worden met een injectie (spuitje). Remicade wordt via een infuus toegediend.  Dit betekent dat de patiënt na een oplaaddosis op week 0 en 4, elke 8 weken gedurende een tweetal uren naar het zeikenhuis moet komen voor een infuus.
Zowel etanercept, adalimumab als infliximab werken ook op de gewrichtsontsteking, die soms bij psoriasis optreedt (psoriasis artritis). 
TNF-α heeft echter ook een functie in ons afweersysteem tegen infecties.  Daarom zal de arts vooraleer de behandeling te starten met een anti-TNF-α-medicatie een bloedname en een tuberculose test (Mantoux test) uitvoeren en een radiografische foto van de longen laten nemen.  Deze test dient jaarlijks herhaald te worden.

De nieuwste biological op de markt is ustekinumab (Stelara®).  Dit antilichaam is gericht tegen interleukine 12 en 23.  Ustekinumab werkt minder goed op gewrichtsontstekingen dan de TNF-α blokkers.

Biologicals zowel de TNF-α blokkers als ustekinumab hebben als bijkomend nadeel dat ze bijzonder duur voor de maatschappij zijn (+/- 15.000 euro per patiënt per jaar).  Daarom zijn er strikte terugbetalingscritria van toepassing op deze klasse van medicijnen.
Biologicals zijn enkel terugbetaald bij patiënten met ernstige psoriasis (PASI score > 10), die reeds adequaat behandeld zijn met PUVA, methotrexaat en ciclosporine.

AZ Zeno campus Knokke-Heist

Kalvekeetdijk 260 
8300 Knokke-Heist

Tel: + 32 (0)50 535 010
Fax: +32 (0)50 63 35 19

AZ Zeno campus Blankenberge

Dr. F. Verhaeghestraat 1
8370 Blankenberge

Tel: + 32 (0)50 534 010 
Fax: +32 (0)50 43 45 19

Links